Pennsylvania - Kees Uittenhout

Gepubliceerd op 17 november 2026 om 22:08

Van Elikser UITGEVERIJ mocht ik dit boek recenseren. Ik wil ze daar hartelijk voor danken.

 

Subtitel:

Roman over de vlucht van Russische Joden via Rotterdam naar Pennsylvania

 

Waar gaat het boek over? 

Het is december 1881, Warschau. Kerstmis en Chanoeka in de sneeuw. Twee feesten in dezelfde tijd, allebei een lichtfeest, van twee geloofsgroepen in het hart van Warschau die elkaar niet begrepen, dat kon niet goed gaan. En dat ging het ook niet. Het explodeerde zelfs. En het begon nota bene in de Heilig Kruis Kerk. Tijdens de kerstnacht. En Chanoeka. 'Pennsylvania hebben we niet bereikt, nee. Op het kerkhof der illusies ligt het. Een utopie was het. En ook nog eens opa’s utopie. Hoewel hij er volgens mij geen idee van had waar het lag, had opa er een diep verlangen naar Pennsylvania als het ‘Nieuwe Beloofde Land’ en een basale kennis van de Engelse taal in westers schrift aan overgehouden.’ ‘Als we hier eenmaal verjaagd worden,’ was zijn overtuiging, ‘moeten jullie naar Pennsylvania. Daar ligt een uitgestrekt Woodland van veertigduizend Engelse mijlen groot aan de Delaware River. Eindeloos veel ruimte en niemand die je vraagt wat voor geloof je aanhangt. Iedereen is er welkom. Zeker vakmensen als je vader. Kleermakers, daar hebben ze behoefte aan. Ikzelf ben te oud. Voor mij is Pennsylvania te ver. Maar niet voor jullie. Als ik eenmaal dood en begraven ben, moeten jullie in Pennsylvania een nieuw leven opbouwen. Niet in Warschau. Niet hier. Polen is een ballingsoord. Hier is armoede en vooral kou en een winter lang sneeuw. Naar Pennsylvania moeten jullie.’ 

 

Bron: bol

 

Over de auteur:

Pennsylvania is Kees Uittenhouts zesde roman. In zijn boeken plaatst hij ‘de kleine mens’ tegen het decor van de wereldgeschiedenis met een Nederlandse insteek. 

 

Bron: achterkant boek

 

Omslagontwerp:

Frank Hermens

 

Binnenwerk:

Evelien Veenstra

 

Jaar van verschijnen:

2026

 

Druk:

1e druk

 

ISBN:

9789463658362 

 

Bindwijze:

Paperback

 

Aantal pagina's:

274

 

Boekcategorie:

Migratie

 

Verfilmd?

Voor zover bekend is het boek (nog) niet verfilmd, maar het boek leent zich er goed voor om verfilmd te worden.

 

Wat vind je van het boek? 

Bij het zien van de schitterende cover van Pennsylvania van Kees Uittenhout wil je weten wie de vrouw op de cover is, wat haar verhaal is en waarom ze met een schip in haar handen op de foto staat.

De titel maakt je nieuwsgierig naar het boek. Je wilt weten of de vrouw op de cover er woont, op vakantie is of dat er een andere reden is wat de link is met de vrouw op de cover en de staat.

De subtitel geeft een klein tipje van de sluier weer van wat je van het boek kunt verwachten.

In Pennsylvania van Kees Uittenhout vertelt de hoofdpersoon over het leven in Warschau en waar ze uiteindelijk met haar ouders, haar broertjes en haar opa weg moesten vluchten. Haar opa zei steeds dat ze naar Pennsylvania moesten gaan als ze moesten gaan vluchten. Opa was te oud en zou niet meegaan. 

De reden dat ze moesten vluchten begon op een avond dat je juist zou verwachten dat de mensen in vrede hun feesten konden vieren. Helaas bleek dat een misvatting te zijn. Twee geloven bleken toch niet zo goed bij elkaar te passen.

De vlucht naar Pennsylvania was geen makkelijke vlucht en het was maar de vraag of ze ooit in Pennsylvania zouden komen en zich daar konden settelen. Het verhaal krijgt in ieder geval een verrassende wending die men niet ziet aankomen.

Meteen bij het lezen van de eerste zin in Pennsylvania van Kees Uittenhout wordt je meegezogen in het verhaal. Je wilt meteen weten wat er met de hoofdpersoon is gebeurd. De auteur laat je daarmee nog even in spanning wachten, want het duurt even voordat je erachter bent wat er met de hoofdpersoon is gebeurd. De auteur heeft de spanning  in ieder geval goed weten op te bouwen.

Sowieso is de auteur goed in spanningen opbouwen. Geregeld zit je in spanning over wat er gebeurt en hoe het zal aflopen, zoals als een gezin ergens in een rij staat en wat er dan gebeurt. Je voelt al wat er gaat gebeuren, maar hoopt dat het anders gaat lopen en anders hoop je dat iemand zich goed weet te verdedigen, al ben je daar ook weer niet bang voor na een eerdere actie van die persoon.

Steeds als je denkt te weten hoe het verhaal verder zal gaan, hoe een bepaald stukje gaat lopen, waarom iemand er ergens niet meer bij hoort, krijgt het verhaal een onverwachte wending die je niet ziet aankomen, zoals hoe iemand reageert als hij ziet wat er is gebeurd met zijn huis en bedrijf. Je hebt te doen met die persoon, wilt hem op dat moment troosten. Het is dan ook verstandig om een doos met tissues bij de hand te houden.

Personages troosten wil je vaker, zoals wat iemand overkomt nadat ze uit een rij wordt getrokken, hoe er door anderen wordt gereageerd, of niet wordt gereageerd. Je kunt je niet voorstellen dat het die persoon overkomt, maar anderzijds kun je je dat wel voorstellen als je een eerder stukje goed hebt gelezen. Het is bizar hoe een belangrijk persoon niet reageert zoals die zou horen te reageren. Je begrijpt dan ook de reactie van de persoon die in de steek is gelaten.

Het plot komt deels als een verrassing die je niet ziet aankomen.

Kees Uittenhout heeft zich in Pennsylvania erg goed ingeleefd in de personages. Door zijn beeldende schrijfstijl weet hij de gevoelens van de personages goed te verwoorden, zoals woede, verdriet, vreugde en ongeloof. Je voelt ze haast zelf, zoals het ongeloof van iemand die ergens voor wordt uitgenodigd en waarom. Je gunt het die persoon na alles wat ze heeft meegemaakt.

Sowieso heeft de auteur een beeldende schrijfstijl in dit boek. Hij heeft heel veel tot, soms helaas, in detail beschreven, zoals wat er over is van een buurt nadat een groep mensen daar huisgehouden heeft. Je zit het met tranen, maar ook met woede te lezen. Het doet je tegelijkertijd denken aan een gebeurtenis van bijna een eeuw geleden in Duitsland. Je krijgt er de kriebels van.

Dit is geen boek om voor het slapengaan te lezen, tenzij je niet nachtmerrie-gevoelig aangelegd bent. Ook is het geen boek om onder het eten te lezen, tenzij je een hele sterke maag hebt. Er staan een aantal bloederige, zacht uitgedrukt, stukjes in, zoals hoe een bepaalde groep daders wordt aangepakt. Het is voor te stellen dat er mensen zijn die zich de pijn kunnen voorstellen en hopen dat ze nooit de ‘verkeerde’ persoon tegen zich krijgen. In ieder geval kun je alleen maar bewondering hebben voor het slachtoffer die zo reageert.

Niet alleen de verschrikkelijke dingen zijn tot in detail beschreven, ook de mooie dingen, zoals het Warschau uit de jonge jaren van de hoofdpersoon. Door hoe de hoofdpersoon vertelt over hoe de stad er elk seizoen uitzag, wil je erheen om het met eigen ogen te aanschouwen, om te genieten van elk seizoen en de stad. Zo wil je ook naar Rotterdam zoals zij die gekend heeft, ook al was haar eerste indruk niet zo best.

Kees Uittenhout laat in Pennsylvania zien dat Jodenhaat altijd al aanwezig is geweest, wat honger met mensen kan doen, hoe belangrijk het is dat je de taal van het land waar je woont kent, dat er altijd al daders zijn geweest die hun slachtoffers de schuld geven van hun daden, dat je van niemand iemand kunt worden als je de juiste mensen ontmoet, maar ook wat het met iemand kan doen als ze haar kind verliest en wat er kan gebeuren als je naar de ‘verkeerde’ mensen luistert als je ergens naartoe migreert.

De hoofdpersoon zet je geregeld aan het denken, zoals tot in hoeverre je een geloof kunt volgen, of je alle rituelen moet uitvoeren die bij dat geloof horen, ook al is het een verminking aan het menselijk lichaam. 

Sommige stukjes kunnen tot discussies leiden, zoals of je een winnaar of verliezer bent als je wegtrekt van het land waar je geboren bent, maar je daar niet (meer) welkom voelt.

Soms geeft iemand een wijze les waar iedereen wat aan heeft, zoals waarom je niet met de massa mee moet lopen. Het zijn van die tijdloze, leerzame lessen.

Geregeld vraag je je af hoe je zelf gereageerd zou hebben, zoals als een persoon weer bij een groep mensen is en hoe de ontvangst was. Je vraagt je af of je zelf ook zo gereageerd zou hebben als je in de schoenen van die persoon had gestaan.

Je moet het verhaal wel in het tijdsbeeld plaatsen. Nu is het bijvoorbeeld haast niet meer voor te stellen dat men vroeger met paard en wagen van de ene naar de andere plaats ging, omdat er in de tijd van het verhaal nog geen auto’s bestonden.

Kortom, Pennsylvania van Kees Uittenhout is een verhaal waarin feit en fictie mooi met elkaar verweven zijn. Het is een verhaal dat van begin tot eind waargebeurd had kunnen zijn.

 

Voldeed het boek aan je verwachtingen?

Ja, het boek voldeed aan mijn verwachtingen.

 

Wat vind je van de cover? 

Het is een schitterende cover die bij het boek past. Het is mooi dat je wat je op de cover ziet in het boek terug kunt vinden.

 

Wat vind je van de titel van het boek? 

De titel is erg goed gekozen.

 

Wat vind je van de subtitel van het boek? 

De subtitel is erg goed gekozen. Je krijgt een tipje van de sluier van wat je te wachten staat.

 

Wat vind je van de schrijfstijl? 

Het boek is op een vertellende manier geschreven. Je hebt tijdens het lezen het gevoel dat de hoofdpersoon bij jou aan de keukentafel met een kop koffie haar verhaal vertelt. Door de vlot vertelde en beeldende schrijfwijze leest het boek vlot weg.

 

Hoe origineel is het verhaal?

Het verhaal is erg origineel.

 

Hoe actueel is het boek?

Ondanks dat het boek zich in 1881 en de jaren daarna afspeelt, zijn er genoeg gebeurtenissen die vandaag de dag helaas nog steeds actueel zijn, zoals Jodenhaat, daders die hun slachtoffers de schuld geven van hun daden en het verdriet van een moeder die haar kind heeft verloren.

 

Wat vind je van de opbouw van het verhaal?

Het verhaal is van begin tot eind goed opgebouwd. Het verhaal is op een chronologische manier geschreven, waarbij er soms teruggeblikt wordt in de tijd als het verhaal erom vraagt.

 

Zat je direct in het verhaal?

Ja, ik zat direct in het verhaal.

 

Weet dit boek je aandacht vast te houden?

Ja, het boek weet je aandacht vast te houden. Als je eenmaal aan het boek bent begonnen, kun je het boek moeilijk wegleggen. Het boek houdt je bezig als je niet in het boek aan het lezen bent. 

 

Heeft het plot je verrast?

Deels wel, deels niet.

 

Is het verhaal geloofwaardig?

Het verhaal is van begin tot eind geloofwaardig.

 

Zijn de personages in het boek geloofwaardig?

De personages zijn stuk voor stuk geloofwaardig.

 

Zie je de personen groeien?

Ja, je ziet een paar personen groeien. Vooral de groei van een persoon is mooi om te lezen. Het is mooi om te lezen hoe iemand in een aantal jaren kan veranderen.

 

Welke persoon vond je het leukst en waarom? 

Ava, omdat ze een sterk persoon is die zich weet te verdedigen als het moet.

 

En aan wie had je een hekel en waarom? 

Ik ben er nog niet uit aan wie ik een grotere hekel heb.

 

Zou je bevriend kunnen zijn met de hoofdpersoon?

Ja, ik zou wel bevriend kunnen zijn met de hoofdpersoon.

 

Begrijp je de beweegredenen van de personen?

Van sommige personen begrijp ik de beweegredenen, zoals waarom iemand twee personen wat aandeed. De reactie van die persoon was een hele goede reactie.

Van andere personen begrijp ik ze totaal niet, zoals van iemand die een ander ten onrechte verwijten maakt en niet wil inzien dat hij op een bepaald moment anders had moeten reageren.

 

Wat vond je van de locaties in het boek? 

Over het algemeen klinken de locaties heel mooi. Het is jammer dat je bijvoorbeeld het Rotterdam van vroeger niet meer in het echt kunt zien.

 

Zou je in de tijd dat het boek zich afspeelt kunnen leven?

Ja, dat zou ik wel kunnen, ook al zou ik het zwaar hebben gehad.

 

Heeft de auteur je kunnen raken?

Ja, de auteur heeft me diverse keren weten te raken, zoals wat er met iemand gebeurt als die bij een persoon in huis komt terwijl die iemand om een andere reden bij die persoon was, maar ook de pogrom heeft me geraakt en zo zijn er meer stukjes die me geraakt hebben, zoals het verhaal van iemand toen die in Rotterdam aankwam en wat haar daarna overkwam.

 

Quote die me raakte: 

De stad waar ademtocht naar toekomst rook, maar elke schaduw nog het parfum van het verleden droeg.

 

Zou je het boek aanraden? 

Ik kan iedereen het boek aanraden.

 

Voor welke doelgroep zou dit boek geschikt kunnen zijn?

Voor eenieder die van historische verhalen houdt waarin feit en fictie met elkaar zijn verweven.

 

Hoeveel boekjes geef je het boek? 

📘📔📗📕📙 

 

Ga je het boek nog een keer lezen? 

Nee, ik ga het boek niet nog een keer lezen.

 

Ga je het boek houden of geef je het weg? 

Ik ga het boek laten zwerven.

 

Ga je vaker een boek van deze auteur lezen? 

Ja, dat ga ik zeker doen.

 

Leesfragment:

Ga naar de website van Elikser UITGEVERIJ om een leesfragment van het boek te lezen.

 

Website van de uitgever:

Elikser UITGEVERIJ

Rating: 0 sterren, 0 stemmen.

Reactie plaatsen

Reacties

Er zijn geen reacties geplaatst.