Van Elikser UITGEVERIJ mocht ik dit boek recenseren. Ik wil ze daar hartelijk voor danken.
Subtitel:
Een hartverscheurend liefdesverhaal van verlangen tijdens de Holocaust
Oorspronkelijke titel:
Waar gaat het boek over?
Het verhaal van een ontluikende liefde die niet mocht bestaan Toen Ilse Birnbaum in 1946 in Haifa van de boot stapte bezat ze niet veel meer dan een stapeltje brieven, geschreven door haar geliefde Erco, die in 1944 in Auschwitz was vermoord. Dit boek bevat die brieven. De laatste brief voor Auschwitz gaat over Erco, de jonge idealist die onvermoeibaar werkte aan een betere toekomst. Die een nieuw land zou gaan ontginnen in een nieuwe wereld, toen hij in het oude niet meer welkom was. Erco, die werd vermoord voordat zijn leven echt kon beginnen. Het is het verhaal van Ilse, die na haar beschermde jeugd in Berlijn volwassen werd in het Nederlandse verzet en die zich opnieuw moest uitvinden als pionier in Israël. Dit boek is ook het verhaal van Ilses dochter Haja, die als zovelen van de tweede generatie moest opgroeien met de trauma’s van haar ouders. Haya besloot pas in 2020 de brieven te lezen. Toen ontdekte ze het geheim van haar moeder. In het gezin waarin ze opgroeide kreeg altijd het lijden van haar vader, die vele kampen, waaronder Auschwitz, had overleefd, alle aandacht. Over het oorlogstrauma van haar moeder werd nooit gesproken.
Bron: bol
Omslagontwerp:
Tamar Dovrat-Ravinsky
Binnenwerk:
Evelien Veenstra
Jaar van verschijnen:
2025
Druk:
2e druk
ISBN:
9789463658294
Bindwijze:
Paperback
Aantal pagina's:
362
Genre:
Jodendom
Verfilmd?
Voor zover bekend is het boek (nog) niet verfilmd, maar het boek leent zich er erg goed voor om verfilmd te worden.
Wat vind je van het boek?
Bij het zien van de schitterende cover van De laatste brief voor Auschwitz van Haya Ravinsky Mandelbaum wil je weten wie de twee personen op de pasfoto’s zijn, wat hun verhalen zijn. Ze kijken in ieder geval gelukkig en je hebt dan ook meteen het gevoel dat de twee personen een stel zijn of waren.
De titel is intrigerend. Je hoopt dat met de laatste brief wordt bedoeld dat ze daarna samen een gelukkig leven hebben mogen leiden.
De subtitel geeft goed aan wat voor soort boek je gaat lezen. Alleen al de subtitel geeft goed aan dat je een doos met tissues bij de hand moet gaan houden. Iets wat zeker het geval is, want er zitten een aantal emotionele momenten in, zoals het afscheid van een groep mensen. De tranen schieten je spontaan in de ogen.
De foto’s maken het boek compleet. Je krijgt een beeld van de belangrijke personen in dit boek.
De laatste brief voor Auschwitz van Haya Ravinsky Mandelbaum gaat over Erco, meestal Ernst genoemd, die brieven aan zijn geliefde, de moeder van de auteur, schreef tijdens de Tweede Wereldoorlog. Eerst schreef hij over wat hij op zijn werk meemaakte, wat hij allemaal deed, wat zijn toekomstplannen waren, hoe erg hij Ilse miste en hoe blij hij was als ze elkaar weer, vaak na lange tijd, gezien hadden.
Toen hij in een kamp gevangen zat, vertelde hij over het leven in het kamp en vroeg hij Ilse om hulp.
Tussen de brieven door vertelt de auteur over de Tweede Wereldoorlog.
Aan het eind lees je hoe het Ilse is vergaan, hoe de auteur op haar jeugd terugkijkt en wanneer ze pas haar moeder begreep.
De brieven in De laatste brief voor Auschwitz van Haya Ravinsky Mandelbaum zijn stuk voor stuk indrukwekkend om te lezen. Het zijn brieven waarin je een goed beeld krijgt van een jongeman die al het een en ander heeft meegemaakt in zijn korte leven. Mede daardoor begrijp je waarom hij droomt over wonen en werken in een ander land. Je hoopt tijdens het lezen dat hij zijn dromen, samen met zijn vriendin, waar kan maken. Die hoop verlies je helaas tegen het einde van het eerste deel van dit boek. Het is schokkend om te lezen hoe hij is komen te overlijden.
De brieven geven een mooi tijdsbeeld van een jongeman die dol is op zijn vriendin, die hard werkt, daarnaast veel andere dingen doet en te weinig slaapt. Dat laatste kan voor veel mensen herkenbaar zijn, omdat ze zelf soms ook een nacht oversloegen of te weinig sliepen toen ze jong waren, omdat ze tot diep in de nacht doorgingen. Voor veel jongeren van nu zal dat vast niet anders zijn. Toch krijg je op een gegeven moment, voordat Ernst gevangen wordt genomen, het gevoel dat hij onbewust wist dat hij niet oud mocht worden en daarom alles uit het leven probeerde te halen wat erin zit. Dat hij zoveel mogelijk wilde doen en leren.
Je vindt het jammer, maar het is ook begrijpelijk, dat de brieven van Ilse er niet meer zijn. Erco reageert geregeld op iets wat Ilse heeft geschreven en soms is hij boos op haar, dan wil je weten wat ze heeft geschreven, waarom hij een bepaalde reactie schrijft. Tegelijkertijd ben je benieuwd hoe ze eerst reageerde op zijn reacties, wat ze zei en hoe ze keek toen ze zijn brieven las. Evengoed krijg je een goed beeld van hoe Ilse was.
Gelukkig springt de liefde die je tijdens de brieven ziet groeien, ook al is dat niet altijd meteen duidelijk, er boven uit. Je voelt aan alles dat ze van elkaar hielden. Vooral de foto’s spreken boekdelen.
Soms moet je lachen, zoals wat Erco op een gegeven moment schreef over verliefde vrouwen en geld.
In de brieven die hij tegen de tijd dat hij gevangen wordt genomen, lees je dat de Joden steeds minder mochten, het antisemitisme toenemen en raadt hij Ilse geregeld om iets niet te doen en waarom niet.
De brieven vanuit een kamp in De laatste brief voor Auschwitz van Haya Ravinsky Mandelbaum laten goed zien hoe belangrijk het was als Erco en zijn vrienden en anderen post kregen en wat ze allemaal nodig hadden, hoe belangrijk het was als men hulp van buitenaf kreeg door middel van pakketjes. De berichten van Erco’s vrienden laten goed zien hoe blij ze waren met de hulp van Ilse.
Ilse bleek namelijk heel veel te doen, net zoals Erco veel deed voor zijn vrienden en anderen. Je krijgt bewondering voor Ilse, omdat ze de moed niet opgaf, maar haar vriend en zijn vrienden bezorgde wat ze nodig hadden waardoor het leven ‘makkelijker’ werd in het kamp.
Soms vind je, maar dat is met de ogen van nu, Erco, net als eerder in Elden, wat naïef, wat te optimistisch en je vraagt je dan ook af wanneer het besef bij hem binnendringt van hoe ernstig de situatie was, dat het niet uitmaakt wat je functie was in het kamp. Anderzijds was dat misschien wel zijn redding, dat hij het daarom zo lang volhield.
Tussen de brieven door vertelt de auteur over het verloop van de oorlog. Veel is bekend, zoals toen Hitler aan de macht kwam en wat er toen gebeurde, maar er staan ook veel minder of onbekende dingen in, zoals over de valse voorwendselen van een Werkdorp.
Het is mooi dat Haya Ravinsky Mandelbaum in het tweede deel van De laatste brief voor Auschwitz vertelt hoe het leven van Ilse verder is gegaan, maar ook zelf beschrijft hoe haar jeugd was en na haar jeugd. Tijdens het lezen over de auteur en haar vriend, kun je alleen maar concluderen dat de geschiedenis zich heeft herhaald. Of dat een betere afloop kent dan het liefdesverhaal van Ilse, mag je zelf gaan lezen. 😉
Ook al ken je de verhalen van kinderen die in Israël vroeger na zes weken na hun geboorte naar het kinderhuis werden gebracht, het blijft vreselijk om te lezen voor een buitenstaander. Het is jammer dat niet bekend is hoe Ilse daarover dacht, net zoals je op meer vragen geen antwoorden krijgt, omdat het niet bekend is, zoals waarom Ilse met haar gezin terug naar Amsterdam verhuisde.
Het verhaal van de auteur laat zien hoe een oorlog, ook al is de oorlog gestopt, door kan werken op de generatie(s) daarna. Waarom het lijden van de een wel aandacht krijgt en die van de ander niet. Hoe geschiedenis zich op een andere manier kan herhalen.
Het is alleen jammer dat je niet leest hoe het zusje van Ilse is vergaan. Dat was leuk geweest als dat er ook in had gestaan.
Kortom, De laatste brief voor Auschwitz van Haya Ravinsky Mandelbaum is een indrukwekkend persoonlijk verslag, waarvan je alleen de kant van Erco leest, maar in zijn antwoorden lees, en op de foto’s voel je de liefde voor elkaar. Ze kijken op diverse foto’s zoals alleen verliefden kunnen kijken.
Je bent blij voor Ilse dat ze na de oorlog haar geluk weer heeft gevonden, ook al had ze het niet altijd makkelijk.
Voldeed het boek aan je verwachtingen?
Ja, het boek voldeed aan mijn verwachtingen.
Wat vind je van de cover?
Het is een schitterende cover die bij het boek past.
Wat vind je van de titel van het boek?
De titel is erg goed gekozen. Het is een intrigerende titel.
Wat vind je van de subtitel van het boek?
De subtitel is erg goed gekozen. Je weet meteen wat je ongeveer te wachten staat en dat je een doos met tissues bij de hand moet houden.
Wat vind je van de schrijfstijl?
De brieven zijn op een persoonlijke, vaak beeldende manier geschreven.
De auteur heeft haar stukjes tussen de brieven door en het tweede deel op een vlotte manier geschreven.
Wat vind je van de opbouw van het verhaal?
Het verhaal is goed opgebouwd. Het verhaal is op een chronologische manier geschreven en de brieven zijn op een chronologische manier geplaatst.
Zat je direct in het verhaal?
Ja, ik zat direct in het verhaal.
Weet dit boek je aandacht vast te houden?
Ja, het boek weet je aandacht vast te houden. Als je er eenmaal in bent begonnen, is het lastig om het boek weg te leggen. Je wilt weten hoe het verder gaat met diverse personen.
Wat vond je van de locaties in het boek?
De kampen zijn afschuwelijk, maar Amsterdam en Deventer zijn mooie steden en de andere plaatsen, zoals Elden, klinken heel mooi.
Heeft de auteur je kunnen raken?
Ja, de auteur heeft me diverse keren weten te raken, zoals hoe het leven van Erco eindigde, heeft me geraakt.
Ook heeft het me geraakt dat Haya als baby op een gegeven moment in het ziekenhuis lag en zo zijn er nog veel meer stukjes die me geraakt hebben. Eigenlijk heeft heel het boek me geraakt.
Mooie quote in het boek:
Toch blijft met een steeds groeiende liefde het onmogelijke mogelijk.
Zou je het boek aanraden?
Ik kan iedereen het boek aanraden.
Voor welke doelgroep zou dit boek geschikt kunnen zijn?
Voor eenieder die geïnteresseerd is in waargebeurde levensverhalen.
Hoeveel boekjes geef je het boek?
📔📕📗📘
Ga je het boek nog een keer lezen?
Misschien.
Ga je het boek houden of geef je het weg?
Het boek mag terug in de boekenkast.
Ga je vaker een boek van deze auteur lezen?
Ja, dat ga ik zeker.
Leuk weetje over het boek:
Dit boek verscheen eerder als Brieven aan mijn moeder.
Nog een leuk weetje is dat de brieven zijn vertaald in het Hebreeuws en dat de brieven zijn gebruikt in het boek Tussen duisternis en licht van Shlomo Samson.
Leesfragment:
Ga naar de website van Elikser UITGEVERIJ om een leesfragment van het boek te lezen.
Website van de uitgever:
Reactie plaatsen
Reacties